Architectuur
Welkom op onze Q&A-pagina over erfrecht voor architecten.
Welke rechten rusten op mijn visuele werken?
Op architectonische creaties rust meestal één belangrijk type recht: het auteursrecht.
Auteursrecht beschermt originele werken zoals gebouwontwerpen, bouwtekeningen en maquettes. Dit recht ontstaat automatisch zodra je een werk maakt dat voldoende creatief en origineel is – je hoeft het niet te registreren. Als maker heb je het exclusieve recht om te bepalen hoe jouw werk wordt gereproduceerd, gepubliceerd, tentoongesteld, bewerkt of gedeeld. Dit geeft je ook de mogelijkheid om licenties te verlenen en inkomsten te genereren via gebruik door anderen (bijvoorbeeld via publicaties, tentoonstellingen of merchandising).
Een belangrijk aandachtspunt voor architecten: het auteursrecht op een gebouw of ontwerp blijft bij de architect, ook nadat het gebouw is gebouwd. De opdrachtgever wordt eigenaar van het fysieke gebouw, maar niet van het auteursrecht op het ontwerp.
Wat gebeurt er met de rechten op mijn ontwerpen na mijn overlijden?
Zolang je de auteursrechten niet hebt overgedragen, maken de auteursrechten deel uit van je persoonlijk vermogen. Na je overlijden gaan deze rechten over op je erfgenamen. Je bepaalt in je testament wie je erfgenamen zijn. Als er geen testament is, bepaalt het wettelijk erfrecht wie de erfgenamen zijn.
Je erfgenamen worden dan rechthebbenden van jouw werken. Dat betekent dat zij het mogen exploiteren, bijvoorbeeld door het te tonen, publiceren, licentiëren of verkopen. Ook hebben zij recht op de bijbehorende inkomsten.
Hoe lang zijn mijn auteursrecht nog geldig?
Je auteursrechten zijn geldig tot 70 jaar na je overlijden. Zolang het recht loopt, mogen anderen jouw werk alleen gebruiken met toestemming van de erfgenamen, en hebben zij recht op inkomsten uit gebruik.
Het auteursrecht op een gemeenschappelijk werk, bijvoorbeeld een ontwerp gemaakt samen met een andere architect, bestaat tot 70 jaar na het overlijden van de langstlevende maker.
Wie is mijn erfgenaam als ik geen testament heb?
In een testament kun je zelf bepalen wie je erfgenamen zijn. Als je geen testament hebt opgesteld, bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn en hoe je vermogen – waaronder muziekrechten – wordt verdeeld. Dit gebeurt via het groepenstelsel: erfgenamen zijn ingedeeld in vier groepen. Pas als er in een eerdere groep niemand (meer) in leven is of erfgenaam kan zijn, komt de volgende groep in aanmerking voor de nalatenschap, en dus jouw auteursrechten.
De
eerste groep erfgenamen zijn je
echtgenoot, geregistreerd partner en kinderen. Is een kind eerder overleden, dan erven zijn of haar kinderen (de kleinkinderen) – in diens plaats. De nalatenschap wordt in beginsel gelijk verdeeld tussen je partner en kinderen. Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap geldt de
wettelijke verdeling: de partner krijgt alle bezittingen en schulden, en de kinderen krijgen hun erfdeel als een geldvordering. Zij kunnen hun erfdeel meestal pas opeisen als de partner overlijdt of hertrouwt, of bijvoorbeeld bij faillissement van de partner.
Zijn er geen partner of (klein)kinderen, dan erven je ouders samen met je broers en zussen. De kinderen van je broers en zussen erven in hun plaats indien je broer of zus is overleden vóór jouw overlijden. Halfbroers en halfzussen erven de helft van het erfdeel van een volle broer of zus.
Als er niemand meer is in groep 1 of 2, gaat de erfenis naar je grootouders en hun kinderen en kleinkinderen – dus ooms, tantes, neven en nichten. Zijn er ook in groep 3 geen erfgenamen, dan wordt gekeken naar de overgrootouders en hun afstammelingen.
Wat kan ik vastleggen in een testament?
In een testament kun je vastleggen wie jouw erfgenamen zijn en wie jouw auteursrechten erft — familieleden, vrienden, een goed doel of een erfgoedinstelling. Je kunt ook bepalen hoe je auteursrechten beheerd en geëxploiteerd mogen worden na je overlijden. Denk aan:
- Wie jouw ontwerpen mag blijven gebruiken, publiceren of beheren.
- Of jouw ontwerpen al dan niet mogen worden aangepast of verder ontwikkeld door anderen.
- Of je een executeur wilt benoemen die zorgt voor een goede afhandeling van jouw erfenis.
- Of niet-gepubliceerde of niet-gerealiseerde ontwerpen alsnog mogen worden uitgegeven of gebouwd.
Als ik meerdere erfgenamen heb - moeten zij dan gezamenlijk besluiten nemen?
Als je meerdere erfgenamen hebt, worden zij samen eigenaar van jouw auteursrechten. Ze vormen dan een gemeenschap en moeten in principe gezamenlijk beslissingen nemen over het beheer en de exploitatie van die rechten. Denk aan zaken als het verlenen van licenties, het opkomen tegen inbreukmakende kopieën, of het innen van royalty’s. In de praktijk betekent dit vaak dat alle erfgenamen moeten instemmen met belangrijke beslissingen. Dat kan omslachtig zijn, vooral als er verschillende meningen zijn.
Als erfgenamen het onderling niet eens worden, kan dit leiden tot blokkades of zelfs juridische procedures. Door vooraf goede afspraken te maken, kun je voorkomen dat je werk onder het stof komt of dat inkomsten blijven liggen.
Gelukkig kunnen erfgenamen onderling afspraken maken in een 'beheersregeling' om het beheer eenvoudiger te maken – bijvoorbeeld door: één persoon een volmacht te geven om namens iedereen op te treden, de rechten te verdelen in een verdelingsakte, en/of een beheerder aan te wijzen voor het dagelijks beheer van de rechten.
Hoe zit het met de rechten op gemeenschappelijke werken?
Bij architectuurprojecten werken vaak meerdere ontwerpers samen. Als hun bijdragen samen één ondeelbaar werk vormen, delen zij het gemeenschappelijke auteursrecht. Voor gebruik van het werk is in principe toestemming nodig van alle rechthebbenden.
Na overlijden gaat iemands aandeel in het auteursrecht over op diens erfgenamen. Die worden dan gezamenlijk rechthebbende met de langstlevende maker(s) en zullen het beheer gezamenlijk moeten voeren.
Moet ik mijn persoonlijkheidsrechten overdragen?
De Auteurswet geeft makers zogenoemde persoonlijkheidsrechten, ook wel morele rechten. Op basis daarvan kun je je verzetten tegen openbaarmaking van de muziek zonder naamsvermelding, of onder een andere naam. Ook kun je je verzetten tegen 'verminking' van het werk.
Tot voor kort was de wettelijke regeling als volgt: na overlijden gingen de persoonlijkheidsrechten alleen over op een andere persoon als deze persoon expliciet was aangewezen bij uiterste wilsbeschikking. Als dit niet geregeld was, zouden de persoonlijkheidsrechten vervallen zodra je overleed.
Let op! De Nederlandse wetgever zag hier een risico in en heeft de Auteurswet per 1 januari 2026 gewijzigd zodat nabestaanden de persoonlijkheidsrechten altijd kunnen uitoefenen, ook zonder dat zij daartoe expliciet zijn aangewezen. Persoonlijkheidsrechten komen nu automatisch aan nabestaanden toe, tenzij een andere persoon is aangewezen.
Hoe gaat Pictoright om met het overlijden van een beeldmaker?
Pictoright is de Nederlandse stichting die collectieve auteursrechten beheert, vergoedingen int en uitkeert aan visuele makers, waaronder architecten. Erfgenamen kunnen zich aansluiten bij Pictoright.
Om je aan te melden als erfgenaam, is het belangrijk om aan Pictoright aan te tonen dat je inderdaad recht hebt op de nalatenschap. Dit doe je bij voorkeur met een akte van erfrecht – een officieel document dat een notaris opstelt na het overlijden van de maker. Hierin staat precies wie de wettelijke erfgenamen zijn.
Wanneer een overleden maker meerdere erfgenamen nalaat, vraagt Pictoright om één vertegenwoordiger aan te wijzen. Deze persoon fungeert als contactpersoon, regelt de aansluiting en ontvangt namens de groep de vergoedingen. Het is vervolgens aan deze contactpersoon om de inkomsten eerlijk te verdelen, op basis van de afspraken met de andere erfgenamen. Alle betrokken erfgenamen tekenen mee om aan te geven dat ze akkoord zijn met deze werkwijze.
(*) Deze informatie is afkomstig van de website van Pictoright en voor het laatst bekeken op 1 mei 2025.
Wie kan mijn portretrecht uitoefenen na overlijden?
Het portretrecht is het recht je te verzetten tegen publicatie van een foto waarop je herkenbaar bent afgebeeld, mits daar een redelijk belang bij is. Een redelijk belang is bijvoorbeeld een commercieel belang als je een 'verzilverbare populariteit' hebt als bekend persoon, of een privacybelang.
Het portretrecht is geen eigendom (vermogensrecht) en gaat daarom niet op dezelfde manier over op de erfgenamen. De Auteurswet regelt dat alleen 'nabestaanden' het recht mogen uitoefenen na overlijden van de geportretteerde. Dit zijn ouders, echtgenoten, geregistreerde partners en kinderen.
De nabestaanden kunnen verbod op publicatie of verwijdering van de foto van de overledene vorderen. In sommige gevallen kan zelfs een vergoeding worden gevraagd voor het gebruik van het portret.
Let op: als de foto in opdracht is gemaakt, bijvoorbeeld bij een fotoshoot, gelden andere regels en mogen de nabestaanden het portretrecht slechts gedurende tien jaar na overlijden uitoefenen.
Welke praktische zaken kan ik alvast regelen?
Zorg voor een goede documentatie van je werken. Houd bij waar je ontwerpen zijn opgeslagen en welke licenties en contracten u heeft gesloten.
Daarnaast is het goed om alvast te bepalen wie toegang krijgt tot je 'digitale nalatenschap'. Laat indien gewenst wachtwoorden na voor de volgende platforms- en accounts.
- E-mailaccounts
- Social media accounts
- Drive of cloud omgeving voor opslag van foto's en bestanden
- Online abonnementen
- Entertainment en streamingdiensten